کد خبر:۲۰۸
تاریخ انتشار: ۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۷ - ۰۸:۲۴
تعداد بازدید: 8522
print نسخه چاپی
send ارسال به دوستان
saveذخیره
وقتي قصه ها سفر مي كنند
به بهانه انتشار ترجمه جديد هزار و يك شب
شيوه ارائه اين ترجمه جديد نيز حائز اهميت است. در اين ترجمه به جاي ارائه شب به شب قصه ها، قصه هاي هزار و يك شب در يك طبقه بندي موضوعي ارائه شده است،
برخي از نويسندگان ايراني، سال ها است كتابي را جست وجو مي كنند به نام هزار افسان كه متن اصلي هزار و يك شب است و عرب ها و گروهي از قصه شناسان جهان آن را كتابي عربي مي دانند و با نام <الف ليله و ليله> مي شناسندش. ايشان براي وجود كتابي به نام هزار افسان، دلايلي دارند كه مهم ترين آنها، حضور <شهرزاد> است كه در هزار و يك شب نيز ديده مي شود.

پادشاهي پس از خيانت زنش، هر شب زني را به بستر مي برد و سپس او را مي كشد تا نوبت به <شهرزاد> مي رسد. شهرزاد چاره كار را در جذابيت قصه مي يابد و به نيروي شگفت قصه هاي خود، هر شب از مرگ مي رهد تا شب بعد و اين ماجرا ادامه مي يابد تا هزار و يك شب.

بر اين اساس در واقع هزار و يك شب، مجموعه اي از قصه هاست كه شهرزاد هر شب براي پادشاه تعريف كرده است؛ قصه هايي از اقوام گوناگون، با حال و هواهاي متفاوت. با اين همه، قديمي ترين نسخه هايي كه از هزار و يك شب بر جاي مانده اند به زبان عربي اند و جهانيان نيز با ترجمه متن عربي آن با اين مجموعه آشنا شده اند.

300 سال پيش يك كتاب شناس فرانسوي به نام آنتوان گالان، به دستور لويي چهاردهم براي شناسايي و خريد سكه ها، نشان ها و مدال هاي شرقي عازم عثماني و سپس خاورميانه شد، اما نسخه اي از ماجراهاي سندباد بحري را يافت كه آن را به فرانسه ترجمه كرد. او سپس سراسر مجموعه الف ليله و ليله را به فرانسه برگرداند. ترجمه اين مجموعه به زبان فرانسه با چنان استقبالي روبه رو شد كه تا به امروز هم مي توان تاثيرآن را در فرهنگ غرب و به تبع آن، در جهان ديد. اين ترجمه نه تنها به نوشتن داستان هايي شبيه آن منجر شده و در سرنوشت رمان تاثير گذاشته است - نويسندگاني مانند بورخس و حتي به روايتي ماركز از آن تاثير گرفته اند- بلكه هنرهاي ديگري نظير تئاتر و سينما نيز از اين چشمه سيراب شده اند و هنوز توليد آثار كارتوني و انيميشني از قصه هاي اين مجموعه ادامه دارد.

علي رغم آنكه بسياري، ريشه اين مجموعه را هزار افسان ايراني مي دانند، اما نزديك به يك قرن و نيم زمان مي برد تا اين كتاب به فارسي ترجمه شود.

150 سال پيش هنگامي كه محمدشاه قاجار بر ايران حكومت مي كرد، عبداللطيف تسوجي اين كتاب را از زبان عربي به فارسي ترجمه كرد و ايرانيان را با اين مجموعه آشنا نمود، هر چند برخي از قصه هاي آن براي ايرانيان ناآشنا نبود.

هزار و يك شب گذشته از جذابيت هاي داستاني اش كه هنوز طرفداران خود را دارد- ترجمه هاي مختلفي از آن به زبان هاي گوناگون منتشر شده و مي شود- از ارزش هاي فرهنگي خاصي نيز برخوردار است.

حتي اگر از ماجراي هزار افسان به عنوان تبار هزار و يك شب بگذريم و وجود نام ايراني <شهرزاد> را در اين مجموعه اتفاقي بدانيم، نمي توانيم سهم قصه هاي هندي و ايراني را در آن ناديده بگيريم.

وجود قصه هايي با تبار هندي و ايراني البته به معناي ناديده گرفتن وجود قصه هايي با تبار عربي در اين مجموعه نيست. در اين مجموعه قصه هايي با تبارهاي مختلف، گاه حتي تبار يوناني و بيزانسي ديده مي شوند؛ از اين رو حتي اگر آن هزار افسان گم شده نيز يافت شود، بي ترديد با هزار و يك شب كنوني تفاوت بسيار خواهد داشت، زيرا هزار و يك شب حاصل سفرهاي جغرافيايي و حال و هواي تاريخي قصه هاست.

هزار افسان گمشده فارسي و هندي، با سفر به سرزمين هاي عربي و برقراري رابطه با فرهنگ هاي مختلف همچون يك گلوله كوچك برفي كه به بهمني باشكوه تبديل شده باشد، به مجموعه اي تبديل شده است كه برخي از هزار و يك شب شناسان معتقدند اين كتاب مجموعه اي از قصه هاي مختلف از سرزمين هاي گوناگون و زمان هاي متفاوت است. هزار و يك شب از اين زاويه يك اثر <بينافرهنگي> و يكي از تجليات <گفت وگوي فرهنگ ها> است. نام شهرزاد و صداي او اگر چه در بستر اصلي قصه تكرار مي شود و خطاب هاي او به ملك جوانبخت، در تمام قصه ها مكرر است، اما در آنچه به دست ما رسيده، رد پاي شهرزادهاي قصه گوي ديگري نيز ديده مي شود كه به احترام آن شهرزاد اصلي، نامي از خود به ميان نياورده اند و در واقع كارشان اداي ديني بوده به شهرزاد كه نيروي شگفت قصه را كشف كرد و آن را به منزله شگردي براي پايان دادن به ستم پادشاهي ستمكار به كار گرفت.

از اين زاويه مي توان قصه گويي شهرزاد را به تعبير امروزي، كاري روشنفكرانه قلمداد كرد. او هر شب با قصه اي، جان زني را نجات مي داد تا خوي ستمكار آن پادشاه خيانت ديده را رام كند. او هزار و يك شب با مرگ مواجه شد تا جان زنان ديگر را نجات دهد و اين، ماجرا را از زاويه فمينيستي هم قابل تامل مي سازد؛ اگر كساني بخواهند مفهوم ايراني فمينيسم را توضيح دهند، بي ترديد از اين كتاب بي نياز نخواهند بود. در سال هاي اخير هر چند چاپ هاي متعددي از هزار و يك شب به بازار آمده است، اما همه از ترجمه <عبداللطيف تسوجي> استفاده كرده اند كه براي روزگار ما كهنه شده و براي همه خوانندگان، آسان ياب نيست، ضمن اينكه 150 سال پيش، تكنيك هاي ترجمه و دانش هاي مرتبط با آن نيز به اندازه روزگار ما پيشرفت نكرده بود. در يكي دو ماه اخير انتشارات مركز، ترجمه جديدي از هزار و يك شب را منتشر كرده كه بي نظير است.

ابراهيم اقليدي پس از 150 سال به ترجمه دوباره و تحقيق براي كامل و منقح كردن آن همت گماشته است.

در ترجمه اقليدي نه تنها با زبان و بيان آسان ياب تري روبه رو هستيم، بلكه با متن كامل تري نيز مواجه مي شويم. اقليدي كوشيده است با استفاده از نسخه هاي مختلف عربي، فرانسه و انگليسي هزار و يك شب، متن كامل تري از اين مجموعه فراهم كند و سپس ترجمه آن را در اختيار مخاطبان قرار دهد.

ابراهيم اقليدي با شناختي كه از قصه هاي شرقي، ادبيات فولكلور و به خصوص هزار و يك شب داشته و با تسلطي كه به چند زبان دارد، توانسته است متني يگانه از هزار و يك شب را ارائه دهد.

شيوه ارائه اين ترجمه جديد نيز حائز اهميت است. در اين ترجمه به جاي ارائه شب به شب قصه ها، قصه هاي هزار و يك شب در يك طبقه بندي موضوعي ارائه شده است، چيزي كه در نگاه اول براي كساني كه با هزار و يك شب آشنايي دارند، نشدني به نظر مي رسد.

قصه ها بر اساس موضوعاتي از قبيل <پريانه ها>، <داستان هاي سفر دريايي>، < داستان هاي سفر به ناكجا>، <حكايت دلگشاي پرندگان و حيوانات>، < از عشق و پارسايي>، <قصه هاي بغداد> و... طبقه بندي شده و هر موضوع در كتابي جداگانه منتشر شده است. اين طبقه بندي از آن جهت مهم است كه خواننده مي تواند بر اساس علايق خود، قصه هايي را كه ذيل يك موضوع طبقه بندي شده، انتخاب كند و بخواند. با اين همه ناشر تصميم گرفته است مجموعه را به دو صورت <موضوعي> و <شب به شب> منتشر كند؛ به اين ترتيب كتاب هاي ديگري از اين مجموعه در راه است. تاكنون 6 كتاب از اين مجموعه به شكلي نفيس و جذاب وارد بازار كتاب شده است.تهيه كننده : علي اصغر سيدآبادي
Bookmark and Share
نظرات بینندگان:
نام:
ایمیل:
* نظر: