کد خبر:۸۹۴
تاریخ انتشار: ۱۹ شهريور ۱۳۸۷ - ۱۴:۳۵
تعداد بازدید: 3080
print نسخه چاپی
send ارسال به دوستان
saveذخیره
ضربه فني شخصيت هاي بومي توسط قهرمانان هاليوودي در بازار لوازم مدرسه
قهرمانان هاليوود بر دوش دانش آموزان ايراني
برخي کالاهاي فرهنگي مانند شخصيت هاي عروسکي «دارا و سارا» که قرار بود، جايگزين عروسک هاي مشابه خارجي شوند، به علت نداشتن جذابيت هاي بصري، تنوع در رنگ و سايز از سوي مخاطبان کنار گذاشته شدند
باربي، مرد عنکبوتي، سوپرمن، لاک پشت هاي نينجا، ربات ها، خانواده رابينسون و غيره، اين ها اسامي شخصيت ها و قهرمان هاي داستان هاي کارتوني و سينمايي دنياي امروز هستند که از آن سوي آب ها، با رنگ و لعاب زيبا و دلفريب، خود را به پشت ويترين مغازه هاي شهرهاي ما رسانده اند و بر روي دوش کودکان و نوجوانان ما وارد مدارس شوند...

حضور پر رنگ اين شخصيت ها در بازار داغ کيف و لوازم التحرير مدارس، هر سال در حالي رخ مي دهد که جاي خالي شخصيت ها و الگوهاي ايراني و بومي در اين عرصه از يک سو و انفعال و کم توجهي فضاي فرهنگي و اجتماعي جامعه به آن از سوي ديگر، به يک امر بديهي و عادي تبديل شده است. اما بايد در نظر داشت، موضوعي که متاسفانه حتي از ديد برخي کارشناسان و جامعهشناسان کم اهميت و سطحي تلقي مي شود، با نگاه دقيق تر، مي تواند ابعاد گسترده و پيچيده تري را به خود اختصاص دهد. ....

مادر دوباره جامدادي پارچه اي صورتي رنگ را برانداز مي کند، از مغازه دار سوال مي کند: «جامدادي صورتي فلزي نداريد؟» مغازه دار همراه با پاسخ منفي چند جامدادي ديگر را که هيچ کدام صورتي نيستند به او پيشنهاد مي دهد، اما مادر مي گويد که چون کيف و لوازم التحرير دخترش صورتي رنگ است، جامدادي اش هم بايد صورتي باشد. صداي خواهش و التماس دختربچه دوباره بلند مي شود و از مادرش مي خواهد، همين جامدادي پارچه اي صورتي رنگ را که عکس عروسک باربي دارد، براي او بخرد.

نگاهي که به درون کيسه لوازم التحريرش مي اندازي، کيف صورتي با عکس باربي، خط کش صورتي باربي، جعبه مداد رنگي باربي، ليوان باربي، دفتر خط دار و نقاشي باربي و حالا هم جامدادي باربي مي بيني. لوازم مدرسه برادرش هم کيف سورمه اي با تصوير مرد عنکبوتي، دفتر نقاشي با تصوير انيميشن ربات ها، ليوان و جامدادي فلزي مرد عنکبوتي بود که اين مشخصات اغلب در مورد خانواده هايي که براي خريد به بازار تهران آمده بودند، صدق مي کرد. عکس باربي، مرد عنکبوتي، يانگوم، امپراطور دريا، لاکپشت هاي نينجا، سوپرمن، خانواده رابينسون و...، اما جاي خالي تصاوير شخصيت هاي ايراني، مثل دارا و سارا، نه تنها در تمامي وسايل خريداري شده توسط آن خانواده ها، بلکه تقربيا در همه مغازه هاي بازار بزرگ تهران به وضوح قابل مشاهده بود.

باربي، اسب ترواي فرهنگي غرب
باربي، اسم خلاصه شده باربارا، دختر کوچک رئيس کمپاني «متل» است که در سال 1945 شروع به توليد اين عروسک کرد و به زودي در صف اول اسباب بازي دختران در غرب قرار گرفت. در سال 1959 هر عروسک باربي به قيمت سه دلار فروخته مي شد; اما اکنون هر عروسک باربي اصل ساخت کمپاني متل، 4500 دلار قيمت دارد. باربي تا کنون بيش از 500 بار در نقش ها و شخصيت هاي متفاوت مثل پرستار، افسر پليس، آموزگار، پزشک، دندانپزشک، دامپزشک، خواننده، ژيمناستيک کار، کارآگاه، افسر نيروي دريايي، افسر خلبان، مهماندار هواپيما، دزد، گدا و عرضه شده که اين شخصيت پردازي ها، براي کارکردهاي تربيتي اين عروسک است.

به گفته برخي کارشناسان جامعه شناس و روان شناس، بلوغ زودرس، سو»تغذيه، مصرف گرايي و تجمل بخشي از تاثيرات فرهنگي است که باربي به همراه خود وارد جامعه مي کند. اما در کشور ما شخصيت هاي طراحي شده بومي (دارا و سارا) را آن هم با جست وجو در راسته کيف و لوازم التحرير بازار تهران شايد فقط چند مغازه مي توان پيدا کرد که مغازه داران آن ها را به درخواست مشتريان از پستوي مغازه شان بيرون مي کشيدند و نشان مي دادند.

طراحي، رنگ، کيفيت ظاهري و حتي قيمت اين محصولات، در همان نگاه اول ذوق متقاضي که همان کودکان و نوجوانان است را کور مي کرد و طبيعي است که در مقابل انبوهي از طرح ها و رنگ هاي جذاب باربي و دوستانش، آگاهانه يا ناآگاهانه، دارا و سارا از ويترين مغازه ها به پستوي منتقل شوند. تقريبا همه خانواده ها نيز دليل استفاده نکردن از لوازم التحرير با تصاوير دارا و سارا را، نداشتن اطلاعات کافي نسبت به اين شخصيت ها و در مواقعي بي کيفيت اين محصولات خواندند و اين که اين لوازم، به لحاظ بصري، تمايلي را براي فرزندانشان ايجاد نمي کند، به طوري که دانش آموزان علاقه داشتند، لوازمي را خريداري کنند که تصاوير قهرمانان و شخصيت هاي اصلي و تاثيرگذار داستان ها و کارتون هاي بين المللي و جهاني را روي خود داشته باشند. براي هيچکدام از اين خانواده ها فرقي نداشت که تصوير روي لوازم التحرير فرزندانشان خارجي باشد يا داخلي، بلکه کيفيت، دوام، زيبايي، قيمت مناسب، ملاک هاي مهم انتخاب و خريد آن ها از سوي خانواده ها بود. در اين ميان فروشندگان بازار تهران که تامين کنندگان اصلي کالاها و لوازم مدرسه در تهران و شايد کشور باشند، نيز با خانواده ها در يک موضوع اشتراک نظر دارند; براي آن ها نيز خارجي يا داخلي بودن تصوير اين لوازم اهميتي نداشت، طرح و تصويري که بيشتر از سايرين توجه خريداران را جلب کند، مي تواند عمده بازار را از آن خود کند.

به گفته اغلب فروشندگان، فروشندگاني که در سال هاي گذشته، تنها لوازم و التحرير دارا و سارا را عرضه مي کردند، با ضرر و زيان مالي مواجه شدند و امسال نيز اين محصولات گران و فاقد کيفيت مناسب، را براي فروش انتخاب نکرده اند. اغلب اين فروشندگان کيفيت نه چندان مناسب، گران بودن نسبت به محصولات مشابه، نداشتن تنوع و جذابيت ظاهري و عدم تبليغ وسيع و مناسب اين شخصيت ها را از دلايل شکست در فروش محصولات «دارا و سارا» مي دانند. شايد در نگاه اول براي عده اي، چه مسوول و چه غيرمسوول، مهم نباشد که کودکان و نوجوانان بر روي کيف ها و لوازم مدرسه خود چه تصاويري دارند و شايد هم از تاثيرات و زمينه سازي هاي فرهنگي گرايش آنان به شخصيت ها و قهرمان هاي داستانهاي خارجي بي خبرند. اخيرا هم که اين حرکت خزنده فرهنگي، با توليد و عرضه پلاک ها، مدال ها و آويزهايي با نوشته ها و تصاوير مختلف، خود را از محدوده سني کودک و نوجوان به جوانان رسانده، شايد موضوع آنقدر بزرگ نشده، تا در معرض ديد قرار گيرد.

در اين ميان در سطح آموزش و پرورش، مسئولاني که هر سال در شروع فصل بازگشايي مدارس، مقررات مربوط به نوع، رنگ و طرح لباس و مانتوي دانش آموزان را به خانواده ها اعلام مي کنند، مي توانند با علم به اين حرکت خزنده فرهنگي بيگانه، درباره تصاوير و علايم کيف و لوازم التحرير دانش آموزان نيز اقدامي فرهنگي انجام دهند. به اعتقاد کارشناسان مسايل اجتماعي، استفاده از تصاوير شخصيت هاي مختلف خارجي بر روي وسايل شخصي و تب داغ نوشتن جملات و عبارات به زبان هاي مختلف (و حتي گاهي اوقات با شکل و مفهوم کاملا شخصي و مخفي) از سوي جوانان بر روي کيف و کوله پشتي و نصب مدال ها و آويزهايي با آرم ها، تصاوير و نقاشي هايي از مارک ها و برندهاي خارجي بر روي کيف، مانتو، شلوار و لباس، همه به نوعي حکايت از علاقه و گرايش گروهي از جوانان براي ابراز عقايد و علايقشان، در زمينه هاي مختلف و حتي نوعي تقاضا براي ارتقاي طبقاتي آن ها دارد، به طوري که شهلا کاظمي پور کارشناس مسايل اجتماعي نيز استفاده از مارک ها و اسم هاي غيربومي و خارجي در پوشش ظاهري افراد را نوعي تقاضا براي ارتقاي طبقاتي آن ها دانست.

وي در گفت وگو با ايسنا، درباره دلايل استفاده از برخي تصاوير و نوشتارهاي خارجي بر روي لباس، کيف، لوازم التحرير کودکان، جوانان و نوجوانان، اظهار کرد: استفاده از اين مارک ها و اسم ها يک نوع تقاضا براي ارتقاي طبقاتي به شمار مي رود و به نوعي پرستيژ اجتماعي تبديل شده است، به طوري که اين موضوع در بين برخي جوانان و حتي کودکان ما به صورت يک پديده درآمده، تا حدي که در اين زمينه، فضاي رقابتي به وجود آورده است. به طوري که بايد از مدل و مارک خاصي استفاده کنند، تا مورد پذيرش گروههاي همسالان خود واقع شوند.

وي افزود: به علت وجود نوعي نگاه بيگانه پروري و ضعف هويت ملي در کشور که شايد ازدوره قاجار به جا مانده باشد، به اجناس و کالاهاي خارجي بيشتر بها داده مي شود که البته برخي توليدات بي کيفيت داخلي نيز به اين موضوع دامن زده است. وي توصيه کرد: دولت بخشي از بودجه اي را که براي توليد ابزار فرهنگي به وزارت ارشاد اختصاص مي دهد، را صرف پرداخت يارانه به توليدات فرهنگي و ابزار الگويي براي قشرهاي مختلف جامعه کند، تا اين کالاها توانايي رقابت با نمونه هاي مشابه خارجي را کسب کنند.

دکتر کاظمي پور افزود: برخي کالاهاي فرهنگي مانند شخصيت هاي عروسکي «دارا و سارا» که قرار بود، جايگزين عروسک هاي مشابه خارجي شوند، به علت نداشتن جذابيت هاي بصري، تنوع در رنگ و سايز از سوي مخاطبان کنار گذاشته شدند و نتوانستند، به عنوان نماد هويت فرهنگي و بومي کشور مورد پذيرش جامعه قرار گيرند. وي اظهار کرد: کالاهاي فرهنگي بايد با صرف هزينه هاي کافي به سرعت تغيير کنند و مطابق با سلايق و خواسته هاي مخاطبان عرضه شوند که در اين خصوص هزينه هاي لازم در کشور انجام نشده است.

اين جامعه شناس با انتقاد از ورود و عرضه بي رويه و آزادانه کالاهاي فرهنگي خارجي به کشور از يک سو و منع قانوني و اجباري جامعه نسبت به استفاده ازآنان از سوي ديگر، تحقق فرهنگ سازي با اعمال زور و خشونت را امري غيرممکن دانست و عنوان کرد: در شرايطي که براي حفظ منافع تجار، دروازه هاي کشور براي ورود کالاهاي فرهنگي خارجي باز است، جواني که نمي تواند بسياري از خوب و بدها را تشخيص بدهد، لطمه خواهد خورد، وقتي در يک فروشگاه مجاز لباس عرضه مي شود، مخاطب جوان به گمان اين که خريد آن مجاز است، اقدام به خريد و استفاده از آن مي کند، در شرايطي که در فضاي جامعه با اين نوع پوشش وي برخورد مي شود.

دکتر کاظمي پور تاکيد کرد: کاربرد خشونت در عرضه فرهنگ سازي آسيب زيادي به ذهنيت افراد وارد مي کند که در کوتاه مدت مرتفع نمي شود، اين در حاليست که مسئولين رده بالاي کشور با به کارگيري خشونت مخالف هستند، اما به علت ضعف نظارت هاي فرهنگي در جامعه، عده اي از مسئولان رده هاي مياني، اعمال خشونت در جامعه را به کار مي گيرند.

ارائه و ترويج نوع خاصي از پوشش، توليد و عرضه کيف و لوازم مختلف گروه هاي سني کودک، نوجوان و جوان با تصاوير و آرم هاي خارجي و حتي اهداي برخي از اين کالاها توسط فروشگاه ها و رستوران هاي زنجيره اي خارجي در کشور، در ظاهر امري بديهي و عادي به نظر مي رسد، اما شايد منصفانه ترين برداشت از وضعيت موجود، اذعان به بهره برداري حداکثري مارک ها و برندهاي (BRANDS) خارجي از «خلا» فرهنگي» کشور در عرصه توليد لوازم و ابزار فرهنگي باشد، آن هم در سنين بسيار مهم کودکي تا جواني که پايه و اساس هويتي افراد در حال شکل گيري است.

در اين ميان جلوگيري صرف از عرضه محصولات و کالاهاي فرهنگي خارجي و تکرار برنامه هاي فرهنگي نه چندان موفقي همچون «دارا و سارا» شايد روبنايي ترين اقداماتي باشد که مسئولان فرهنگي کشور مي توانند، انجام دهند، در مقابل انجام پژوهش هاي اجتماعي، شناسايي نيازهاي هويتي کودکان، نوجوانان و جوانان در عرصه هاي مختلف فرهنگي و اجتماعي، الگوسازي مناسب و ارائه صحيح آن در جامعه، کم ترين توقعي است که از مسئولان و متوليان فرهنگي و آموزشي کشور وجود دارد.منبع:ابتكار
Bookmark and Share
نظرات بینندگان:
نام:
ایمیل:
* نظر: