کد خبر:۶۲۶۸
تاریخ انتشار: ۲۹ بهمن ۱۳۹۰ - ۱۱:۵۹
تعداد بازدید: 4947
print نسخه چاپی
send ارسال به دوستان
saveذخیره
سرنوشت نامعلوم لايحه فرزندخواندگي
در كشور ما هيچ رابطه ی پدر و فرزندي ميان سرپرستان و فرزندخوانده ايجاد نمي‌شود. نتيجه به وجود نيامدن رابطه نسبي، عدم پيدايش آثار آن است

برخلاف آن چه كه جامعه تصور مي‌كند، نهاد فرزندخواندگي در كشور ما وجود ندارد. آن چه در قوانين كشور ما پذيرفته شده، سرپرستي اطفال بي‌سرپرست است كه تفاوت زيادي با فرزندخواندگي دارد كه در ديگر كشورها رايج است.
 
در كشور ما هيچ رابطه ی پدر و فرزندي ميان سرپرستان و فرزندخوانده ايجاد نمي‌شود. نتيجه به وجود نيامدن رابطه نسبي، عدم پيدايش آثار آن است. از جمله اين كه ارثي از سرپرست به فرزندخوانده نخواهد رسيد. باوجود اين ، سرپرستي با شكل و شمايل ايراني آن هم داراي امتيازات و نقاط قوتي هست. در ادامه به بررسي نهاد سرپرستي اطفال بدون سرپرست در حقوق ايران مي‌پردازيم. مقررات سرپرستي اطفال بدون سرپرست در كشور ما وي‍ژگي‌هاي خاصي دارد كه سبب تمايز و تفاوت فراوان آن با ديگر كشورها شده است. عده‌اي از كارشناسان، قوانين حاكم بر اين بخش را منطبق بر قوانين ديني ندانسته و تغييرات را در آن جايز مي‌دانند و عده‌اي قوانين آن را كاملا شرعي و كافي مي‌دانند. با وجود اين آراي متفاوت و متضاد، دو سال پيش لايحه‌اي روانه مجلس شد كه با وجود تصويب نمايندگان، مورد تاييد شوراي نگهبان قرار نگرفت. بنابراين اين تلاش براي تغيير مقررات فرزند خواندگي به جايي نرسيد. در چنين شرايطي بايد ديد شرايط و ضوابط فرزندخواندگي در كشور ما چگونه است.

شرايط زوجين براي سرپرستي
هر زن و شوهر مقیم ایران در صورت توافق با یکدیگر می‌توانند سرپرستی طفل صغیر را به عهده بگیرند، مشروط بر آن‌که منافع مادی و معنوی طفل را تامین کنند. با اين عبارت، قانون سرپرستي اطفال بدون سرپرست را از سوي اشخاصي غير از والدين آن ها پذيرفته است. اما حقي كه بدين ترتيب به رسميت شناخته شده داراي مقدمات و شرايط متعددي است كه باعث شده نهاد سرپرستي اطفال بي‌سرپرست در قوانين و مقررات كشور ما يك نهاد خاص و ويژه باشد. يكي از شرايط فرزندخواندگي، شرط سن والدين است. قانونگذار درباره شرایط زوجین برای فرزندخواندگی عنوان مي‌كند كه بايد پنج سال تمام از تاریخ ازدواج آن ها گذشته باشد و آنها در این مدت صاحب فرزندی نشده باشند و در عين حال سن یکی از آن ها حداقل 30 سال تمام باشد.شرط دیگر، نداشتن سوءپيشينه كيفري موثر است. سرپرستي فرزند بايد به خانواده‌اي سپرده شده باشد كه صلاحيت اخلاقي براي تربيت صحيح فرزند را داشته باشند. داشتن سوءپيشينه كيفري اماره‌اي است بر نبودن چنين شرايطي. علاوه بر نداشتن سابقه محكوميت كيفري موثر زوجین، محجور نبودن هيچيك از آن ها و صلاحيت اخلاقي شرايط ضروري ديگر سرپرستي اطفال بي‌سرپرست است. در عين حال داشتن امكان مالي مناسب و نداشتن بيماري واگيردار و اعتياد به مواد مخدر زوجين براي پذيرفته شدن درخواست فرزندخواندگي شرط است.

شرايط طفل براي واگذاري
براي پذيرفتن درخواست سرپرستي علاوه بر اينكه وجود شرايطي براي والدين ضروري است، كودكان نيز بايد داراي شرايطي باشند. بين مقنن شرايطي را هم براي واگذاري طفل به عنوان فرزندخوانده خانواده‌اي مقرر داشته است. اولين و شايد بحث برانگيزترين شرط، شرط سني طفل است كه قيد شده بايد كمتر از 12 سال باشد. شرط سن در لايحه‌اي كه اخيرا شوراي نگهبان آن را رد كرده است، اصلاح شده بود. كودك براي اينكه به فرزندخواندگي پذيرفته شود، بايد شرايط ديگري نيز داشته باشد. از جمله قانونگذار شرط كرده است كه هیچ‌یک از والدین و یا جد پدری کودک شناخته نشده یا در قید حیات نباشد و یا آنکه از کودکانی باشند که به موسسات خیریه سپرده شده و سه سال تمام پدر و مادر یا جد پدری او مراجعه نکرده باشند.

پذيرفتن درخواست سرپرستی
دادگاه صالح برای رسیدگی، به موضوع فرزندخواندگي دادگاه خانواده محل اقامت متقاضی است و دادگاه در دو مرحله به تقاضای فرزندخواندگی رسیدگی و مبادرت به صدور رای می‌کند. ابتدا دادگاه پس از بررسی جهات اخلاقی و مادی زوجین چنان‌چه آنها را صالح تشخيص دهد قراری تحت عنوان سرپرستی آزمایشی زوجین صادر و کودک را موقتا به آنان تحویل می‌دهد و در مدت آزمایش چنان‌چه دادگاه در اثر تحقیقات زوجین را صالح برای سرپرستی کودک تشخیص ندهد می‌تواند قرار صادره را فسخ نكند و البته زوجین نیز در مدت آزمایشی می توانند انصراف خود را از سرپرستی کودک اعلام کنند. در ادامه چنان‌چه دادگاه زوجین را از جهات اخلاقی و مادی واجد شرایط تشخیص دهد و زوجین نیز به ترتیب اطمینان بخشی هزینه تربیت و نگه داری و تحصیل طفل را تا سن بلوغ وی فراهم کنند دادگاه مبادرت به صدور حکم سرپرستی دایمی كرده و مراتب به اداره ثبت احوال ابلاغ تا شناسنامه‌ای با مشخصات زوجین و طفل تحت سرپرستی صادر و به آنان تحویل شود. لازم به ذكر است كه بر اساس قانون خروج از کشور طفلی که به سرپرستی آزمایشی واگذار شده منوط به موافقت دادستان محل خواهد بود.

فسخ حکم سرپرستی
پس از صدور حكم سرپرستي امكان بازگشت از آن وجود دارد. نهاد سرپرستي اطفال بدون سرپرست، جاده يك طرفه‌اي نيست كه بدون بازگشت باشد، هر چند بازگشت از آن و فسخ حكم سرپرستي بدليل آسيب‌هايي كه ممكن است براي كودك داشته باشد با شروطي همراه است. قانونگذار درباره شرايط فسخ اين حكم مي‌گويد: در صورت تقاضای دادستان از دادگاه در صورت سوءرفتار و عدم صلاحیت زوجین تقاضای سرپرست به علت سوءرفتار کودک یا از دست دادن استطاعت مالی، توافق کودک با سرپرست پس از رسیدن به سن قانونی یا موافقت سرپرست با والدین واقعی کودک اين سرپرستي قابل فسخ شدن است. اما لازم است بدانيد كه طبق قوانين باردار شدن زوجه یا تولد کودک در خانواده سرپرست موجب فسخ حکم سرپرستی نمي‌شود و همچنين چنان‌چه زوجین به دلایل پزشکی نتوانند صاحب فرزند شوند از بند 1 و 2 شرایط زوجین برای فرزند خواندگی معاف مي‌شوند. همچنين طبق قانون وجوه و اموالی که زوجین به طفل تحت سرپرستی خود صلح كردند در صورت فوت طفل به زوجین تملیک خواهد شد و اينكه در فرزند خواندگی کودک از حیث احوال شخصیه وارث و وصیت تابع عادات و قواعد مذهبی پدر و مادر خواهد بود . موارد فوق در مواد 1 الی 17 از قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست مصوب سال 1353 و قانون اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیرشیعه در محاکم مصوب 1312 قيد شده است.

لايحه‌اي كه به مجلس بازنگشت
دو سال پیش بود که بهزیستی تصمیم گرفت قانون 30 ساله فرزند خواندگی را تغییر دهد و شرایط را آسان‌تر کند تا خانواده‌ها راحت‌تر بتوانند کودکان بدسرپرست یا بی‌سرپرست را به فرزندی قبول کند. اما اين تلاش‌ها با وجود تصويب مجلس به دليل عدم تاييد شوراي نگهبان به تاريخ سپرده شد و راه به جايي نرساند.این لایحه در مجلس تصویب شد اما شورای نگهبان ایرادات شرعی به آن وارد کرد. مجلس نیز این لایحه را به سازمان بهزیستی بازگرداند تا اصلاحات انجام شود اما سید جواد زمانی سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس می‌گوید در پارلمان، کسی از سرانجام این لایحه خبری ندارد و بهزیستی و كوتاهي اين سازمان را مقصر اصلي اين بي‌خبري معرفي مي‌كند.وي در گفت وگو با خبرآنلاین درباره مزیت‌های این طرح می‌گوید: مطابق این قانون زوج‌هایی که یک فرزند دارند می‌توانند سرپرستی کودکی را به عهده گیرند. همچنین کودکان بدسرپرست نیز با شرایطی می‌توانند تحت سرپرستی خانواده‌های متقاضی قرار گیرند. اعطای سرپرستی به اتباع ایرانی مقیم خارج از کشور و امکان سرپرستی موقت از کودکان نیز از جمله مزیت‌های قانون فرزند خواندگی است.

فرزندخوانده ارث نمي‌برد
فرزند‌خواندگي از طريق بهزيستي با رعايت مجموعه شرايطي كه زوجين قبول مي‌كنند، از جمله تامين امكانات لازم براي رشد و ارتقاي طفل، صورت مي‌پذيرد. مهدي صالحي طالقاني، وكيل دادگستري در گفت‌وگو با «حمايت» با بيان اين سخن ادامه مي‌دهد مهم‌ترين شرط براي زوجين، نداشتن فرزند است. وضعيت شخصيتي، اخلاقي، مالي و بسياري از موارد ديگر مد نظر قرار مي‌گيرد. هنگامي كه شرايط زوجين به حد اغنا و اطمينان رسيد، طفل به خانواده واگذار مي‌شود.وي مي‌گويد: بعد از طي مراحل مختلف و پس از واگذاري طفل، خانواده براي شناسنامه او اقدام مي‌كنند و در همه موارد، طفل منتسب به خانواده مي‌شود و از بسياري از حقوق برخوردار مي‌شود.صالحي طالقاني به اين نكته اشاره مي‌كند كه اختلاف نظري كه در اين بين وجود دارد در اين است كه، آيا فرزند‌خوانده، بعد از فوت پدرخوانده ارث مي‌برد يا نه؟ تصور من براين است كه ارث نمي‌برد. چراكه در قانون مدني ما موجبات ارث به دو شكل نسب و سبب است. نسب يعني انتساب خوني و خويشي طفل بر پدر و مادر. سبب هم يعني ازدواج. كه به عقيده من اين فرزند‌خوانده جزو هيچ كدام از اين دو قسمت نيست.صالحي معتقد است كه در بحث فرزندخواندگي بايد يكسري از دورانديشي‌ها صورت بگيرد، كه بعد از فوت پدر خوانده، بچه بي‌سرپرست نماند.البته او اين را هم بيان مي‌كند كه دادن ارث، تكليف نيست، انتقال قهري اموال بعد از فوت است. ولي نفقه تكليف است. در زمان حيات پدر و مادر، مكلف به نگه داري طفل هستند. نفقه به فرزندخوانده تعلق مي‌گيرد ولي در ارث در زمره سبب و نسب نيست. اين پديده در حال حاضر بيشتر شده و قانون مدني ما هم قديمي است و بايد به روزتر شود و بيشتر به آن پرداخته شود تا ديگر شاهد خلاءهاي موجود نباشيم.

تفاوت قوانين ما با ديگر كشورها
محمد اكبري، سرپرست اسبق دادگاه‌هاي خانواده نيز در گفت‌وگو با «حمايت» در اين خصوص مي‌گويد زن و شوهري كه شرايط قانوني را داشته باشند، به صورت توافقي مي‌توانند از دادگاه خانواده درخواست سرپرستي طفل كنند. وي ادامه مي‌دهد: در ماده 3 اين قانون شرايط، در چند بند آمده است. 5 سال بايد از ازدواج زن و شوهر گذشته باشد و صاحب فرزند نشده باشند و يكي از زوجين بايد بالاي 30 سال داشته باشد كه اگر اين شرط را نداشته باشند، نمي‌توانند درخواست سرپرستي طفل را بدهند. براي شرط بچه‌دار نشدن هم بايد نظريه و گواهي پزشك را مبني بر تاييد اينكه زوجين توانايي بچه‌دار شدن را ندارند، اخذ شود.اكبري تاكيد مي‌كند كه بر اساس ماده 62 مكرر قانون مجازات، زن و شوهر نبايد سابقه كيفري موثر بر جرايم امري داشته باشند و البته مهجور نباشند. همچنين از اوامر مهم ديگر عدم اعتياد زوجين است.در كشورهاي ديگر چيزي كه بيش از همه مهم است نداشتن بيماري صعب‌العلاج و اعتياد زوجين است. اكبري با اشاره به اين نكته خاطرنشان مي‌كند: در ماده 6 اين قانون گفته شده كه، طفل بيش از 12 سال سن نبايد داشته باشد. همچنين از حضور طفل در مراكز بهزيستي بايد 3 سال گذشته باشد و در اين سال هم كسي سراغ طفل نيامده باشد. پدر و مادر و جد پدر و مادر طفل، در اين مدت شناخته نشده يا فوت شده باشند. اگر از حضور طفل در مراكز بهزيستي 3 سال نگذشته باشد، نمي‌توانند طفل را به فرزند خواندگي قبول كنند. او همچنين مي‌گويد كه در ماده 4 اين قانون ذكر شده كه، نظر مركز نگه داري طفل مهم است، اين مركز بايد تاييد كند كه خانواده شرايط لازم را براي نگه‌داري طفل دارند يا نه؟ همچنين ماده 5 اين قانون، طفل را بايد از لحاظ مالي تامين كنند كه اگر خانواده فوت كردند، فرزند بتواند به زندگي خود ادامه دهد. به طور مثال خانه را به نام طفل كنند.اكبري خاطرنشان مي‌كند كه با اين حساب خانواده، طفل را به صورت موقت به مدت 6 ماه به سرپرستي مي‌گيرد و بعد از اين مدت، دادگاه موضوع را مورد بررسي قرار مي‌دهد. اگر طفل در اين مدت تامين شده باشد، حكم قطعي صادر خواهد شد و در ثبت احوال شناسنامه به نام طفل و خانواده صادر مي‌شود.بدين ترتيب بايد پذيرفت كه سرپرستي اطفال بدون سرپرست يك نهاد خاص و منحصر به فرد در حقوق خانواده ايران است. مهمترين تمايز اين نهاد از فرزندخواندگي در ديگر كشورها بوجود نيامدن آثار ايجاد نسب بين والدين و كودك است. باوجود اين قوانين راهكارهايي را براي تامين حقوق كودك و حتي والدين پذيرنده پيش‌بيني كرده است. اما قوانين در اين خصوص قديمي و ناقص به نظر مي‌رسد براي همين تلاش‌هايي در سال‌هاي اخير براي اصلاح آنها انجام شده كه البته هنوز به نتيجه مشخصي نرسيده است.
منبع: حمايت

برچسب ها: فرزندخواندگي ، ارث
Bookmark and Share
نظرات بینندگان:
نام:
ایمیل:
* نظر: