کد خبر:۵۱۲۷
تاریخ انتشار: ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۰ - ۰۹:۲۵
تعداد بازدید: 3367
print نسخه چاپی
send ارسال به دوستان
saveذخیره
نمايشگاه كتاب، فرصتي براي توجه به فرهنگ مطالعه
در حال حاضر امكانات رفاهي موجود در مصلا براي بازديد‌کنندگاني که به قصد ديدن يک نمايشگاه بين‌المللي کتاب به اين محل آمده‌اند، اصلاً مناسب نيست. امسال اما نمايشگاه کتاب يک تفاوت مهم با سال‌هاي ديگر دارد؛ فضاي کمتر و ناشران بيشتر!

درهاي بيست و چهارمين نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران از امروز بر روي ميليون ها مشتاق كتاب و كتابخواني از سراسر كشور گشوده شده و فرصت دوباره و ارزشمندي را براي توجه به فرهنگ مطالعه، فراهم آورده است تا مردم يک بار ديگر فرهنگي‌ترين روزهاي سال را تجربه کنند؛ روزهايي پر از کتاب، شلوغي و ترافيک که تا بيست و چهارم ارديبهشت ماه مصلاي تهران را به پرجمعيت‌ترين گوشه شهر تبديل مي‌کند.

امسال اما نمايشگاه کتاب يک تفاوت مهم با سال‌هاي ديگر دارد؛ فضاي کمتر و ناشران بيشتر! آمارهاي منتشر شده از سوي مسئولان برگزاري نمايشگاه کتاب نشان مي‌دهد که امسال تعداد ناشران داخلي و عناوين آثار به نمايش درآمده نسبت به سال گذشته رشدي 10 تا 20 درصدي داشته و به رقم 2338 ناشر رسيده است و آنان بيش از 208هزار عنوان کتاب را در سالن‌هاي كودكان ونوجوانان، عمومي، دانشگاهي و آموزشي عرضه کرده‌اند، آن هم در فضايي به مساحت 120هزار مترمربع که نسبت به سال گذشته 5هزار متر مربع کمتر شده است.

استانداردهاي نمايشگاه كتاب

پيش از برگزاري نمايشگاه بهمن دري، رئيس بيست و چهارمين نمايشگاه کتاب تهران در جمع خبرنگاران گفته بود كه: ظرف نمايشگاهي (مصلي) هر سال به دليل ساخت و سازها کوچک‌تر مي‌شود. كما اين‌كه امسال رواق‌هاي مصلي را به دليل ساخت و ساز در اختيار نداريم.‏

او که نبود مکان دائمي را يکي از نقاط ضعف نمايشگاه كتاب عنوان مي‌کرد، تأكيد كرده بود كه باتوجه به محدويت فضا و تعداد تقاضاها، مجبوريم از مساحت غرفه‌هاي متقاضيان کم کنيم.‏

در همان زمان سيدمحمدحسيني، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي هم در يک نشست خبري به محدوديت فضاي نمايشگاه اشاره کرد و گفت: «از آن جا که امکان گسترش کمّي بيش‌تر فضاي نمايشگاه فراهم نيست، بايد به ارتقاي سطح کيفي نمايشگاه بيش‌تر کمک کنيم.»

به اين ترتيب قرار شد که امسال هم مثل سال گذشته بخش کتاب‌هاي خارجي ريالي و کودک و نوجوان، آموزشي و دانشگاهي در محوطه بيروني مصلا قرار داشته باشند.

در همين رابطه فريده خلعتبري، مدير انتشارات شباويز در گفت‌وگو با اطلاعات مي‌گويد: «سال گذشته 48 متر مربع فضا داشتيم، اما امسال به ما 33 متر مربع جا داده‌اند که فضاي مفيد آن 30 متر مربع هم نيست. علاوه بر آن، در نحوه چينش غرفه‌ها هم دقت نشده است. به طور مثال سالن کتاب کودک بايد فضايي شاد، زيبا و سالم داشته باشد، اما مي‌بينيم که ناشران کودک را در زير چادرهاي کهنه رديف کرده‌اند و فضا بسيار آلوده و نامناسب است. همچنين غرفه‌بندي‌ها با ميله‌هاي فلزي کهنه، زنگ زده و تيز و بُرّنده انجام شده که ممکن است باعث جراحت بازديدكنندگان شود و طوفان و باران روزهاي گذشته هم نشان داد که فضاي اين سالن چادرپوش، به هيچ وجه مناسب عرضه کتاب نيست. باران نه تنها از سقف پارچه اي روي کتاب‌ها مي‌ريخت، بلکه خيسي زمين هم باعث از ميان رفتن کتاب‌ها شد. اين اتفاق در سال‌هاي گذشته هم افتاد و ما واقعا نمي‌دانيم مسئول آسيب‌ديدن کتاب‌هايمان چه کسي است. جالب اينجاست ناشراني که در سالن‌هاي پارچه اي غرفه دارند، همان مبلغي را براي غرفه‌هايشان مي‌پردازند که ناشران مستقر در شبستان پرداخت مي‌کنند. نمايشگاه 24 دوره در کشور برگزار شده است و اينها مشکلاتي نيست که بعد از اين همه سال، حل نشده باقي بماند.»

خلعتبري با اشاره به استاندارد نمايشگاه‌هاي بين‌المللي کتاب در ديگر کشورها مي‌گويد: «سال گذشته در نمايشگاه بين‌المللي كتاب فرانکفورت آلمان حضور داشتم و در پايان نمايشگاه مساحت و جاي غرفه سال آينده را به ما اعلام کردند. در نمايشگاه بولونياي (ايتاليا) امسال هم همين طور و من از حالا مي‌دانم که سال آينده در کدام بخش از نمايشگاه بولونيا غرفه دارم و چه امکاناتي در اختيارم خواهد بود. اما در اينجا ما تا زمان تحويل غرفه‌ها اطلاعي از وضع نمايشگاه نداريم. متأسفانه ما نه تنها در مقايسه با نمايشگاه‌هاي ديگر حرف چنداني براي گفتن نداريم، بلکه نسبت به گذشته خودمان هم افت کرده ايم. به ياد دارم وقتي نمايشگاه کتاب در محل نمايشگاه‌هاي بين‌المللي تهران برگزار مي‌شد، اگر يک سال غرفه يک ناشر در جاي بدي از سالن قرار داشت، سال بعد براي جبران اين مشکل فضاي بهتري به ناشر مي‌دادند. حتي يک سال قرار بود 40 متر مربع جا به ما بدهند، اما در زمان تحويل غرفه ديديم با هزينه همان غرفه فضايي 80 متري برايمان در نظر گرفته‌اند. آن محل آنقدر خوب و مناسب بود ما مي‌توانستيم در سالن فضايي شاد و کودکانه را ايجاد کنيم. پس امکان برگزاري نمايشگاه خوب با فضاي مناسب و کافي و در شأن مخاطب هم در کشور ما وجود دارد‎.‎‏»

او ادامه مي‌دهد: «من به عنوان ناشر سعي مي‌کنم با شرايط موجود کنار بيايم و در همين فضا کار درخور توجهي ارائه دهم، اما وقتي مي‌بينم تمامي کتاب‌هايم از بين رفته و پوسترهاي لمينيتي که براي نمايشگاه آماده کرده بودم قبل از شروع نمايشگاه در باد و باران خراب شده است، انگيزه ام را از دست مي‌دهم و کار زيادي نمي‌توانم انجام دهم.»

فضاي غيراستاندارد

5سال از زماني که نمايشگاه بين‌المللي کتاب از حوالي خيابان سئول به مصلاي تهران نقل مکان کرد، مي‌گذرد و در اين مدت فضاي کوچک و نامناسب نمايشگاه بزرگترين مشکلي بود که بسياري از ناشران را از ادامه فعاليت در نمايشگاه دلسرد کرد. تا جايي که رئيس نمايشگاه کتاب تهران به عنوان يکي از منتقدان اصلي محل برگزاري نمايشگاه در نشست خبري بيست و چهارمين نمايشگاه کتاب تهران گفت: «ساخت‌وساز هميشگي مصلاي بزرگ امام خميني (ره) همواره هزينه سربار به بودجه فرهنگ تحميل مي‌کند و معاونت امور فرهنگي که متولي امر فرهنگ است به جاي اتکا به مقوله محتوا بايد به‌دنبال اقدامات اجرايي باشد و قطعا اين موضوع در برگزاري با کيفيت نمايشگاه تاثيرگذار است. ما سال گذشته شرايط سختي در نمايشگاه کتاب داشتيم كه اميدواريم امسال برگزاري نمايشگاه در فضاي باز، مشکلي را هنگام بارندگي به دنبال نداشته باشد.»‏

بهمن دري با اشاره به اين که در سال گذشته فعاليت‌هاي کارشناسي زيادي براي انتخاب محل برگزاري نمايشگاه صورت گرفته است، اظهار اميدواري کرد که با موافقت وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي و رئيس‌جمهوي، فضاي نمايشگاهي جديدي در اراضي عباس آباد و مجتمع امام خميني(ره) ساخته شود.

امكانات متناسب نمايشگاه كتاب نيست

نادر يساولي، مدير انتشارات يساولي درباره نمايشگاه كتاب تهران مي‌گويد: «وضعيت نمايشگاه بين‌المللي کتاب در کشور ما با ساير كشورها متفاوت است، از محل برگزاري نمايشگاه گرفته تا نحوه اجراي آن. مصلا براي اجتماعات مذهبي و برگزاري نماز ساخته شده و مسلما امکانات چنين مكاني متناسب با کارکردهاي آن، تأمين شده است. در حال حاضر امكانات رفاهي موجود در مصلا براي بازديد‌کنندگاني که به قصد ديدن يک نمايشگاه بين‌المللي کتاب به اين محل آمده‌اند، اصلاً مناسب نيست؛ مثلا در مصلا تهويه مناسب وجود ندارد و بازديد کنندگان به دليل بدي هوا خيلي زود کلافه مي‌شوند و بدون آن که همه غرفه‌ها را ديده باشند، نمايشگاه را ترک مي‌کنند. به اين ترتيب نه تنها بازديد کننده به هدفش نرسيده که من هم به عنوان ناشر نتوانسته ام از حضور مخاطب در نمايشگاه استفاده کنم و کتاب‌هايم را بفروشم. در حالي که براي حضور در نمايشگاه هزينه کرده‌ام، وقت گذاشته ام و کار انجام داده‌ام، اما در نهايت نتيجه اي نگرفته ام.»

او ادامه مي‌دهد: «به دليل فضاي نامناسب نمايشگاه كتاب در سال‌هاي اخير، اصلاً رغبت نمي‌کنم به نمايشگاه بروم و بيشتر از طريق كاركنان انتشارات‌، غرفه را مديريت مي‌کنم. چون نمي‌توانم با آرامش در نمايشگاه راه بروم، با ناشران ديگر ارتباط برقرار کنم، مهمان دعوت کنم و... وقتي ناشر تا لحظه تحويل غرفه نمي‌داند چند مترمربع فضا دارد و قرار است اين فضا در كدام نقطه نمايشگاه باشد. چطور مي‌تواند براي غرفه‌اش برنامه‌ريزي کند و يا دکوري براي غرفه‌اش آماده کند؟ وقتي ما درخواست 60 مترمربع فضا مي‌دهيم و در عوض 15 متر جا به ما مي‌دهند، چطور مي‌توانيم در اين فضاي کوچک تبليغات داشته باشيم، مهمان دعوت کنيم و فرصتي براي مخاطب فراهم کنيم تا با نويسنده مورد علاقه‌اش ديدار کند؟»

يساولي به استانداردهاي نمايشگاه بين‌المللي تهران اشاره مي‌کند و مي‌گويد: «در نمايشگاه بين‌المللي مکاني براي استراحت بازديدکنندگان در نظر گرفته شده بود، فضاي سبز به اندازه کافي بود، مردم مي‌توانستند جلوي فواره‌ها بنشينند و استراحتي بکنند و دوباره به غرفه‌ها برگردند. اما ظاهراً براي برگزارکنندگان نمايشگاه استاندارد مهم نيست و با وجودي که در پايان هر دوره از ما درباره کاستي‌هاي نمايشگاه نظرخواهي مي‌کنند و ما نظراتمان را انتقال مي‌دهيم، باز هم سال بعد هيچ تغييري ايجاد نمي‌شود و همان بي‌نظمي‌ها و نواقص وجود دارد. مثلاً ما بارها گفته‌ايم که نحوه چينش غرفه‌ها در نمايشگاه درست نيست و بازديدکنندگان را سردرگم مي‌کند و مثلاً کسي که به دنبال کتاب دانشگاهي مي‌گردد، مجبور است کل نمايشگاه را بگردد، از غرفه‌هاي عمومي و کودک و نوجوان عبور کند و بعد از مدت زيادي راه رفتن در ازدحام جمعيت، به غرفه مورد نظرش برسد. در صورتي که مي‌توان طوري غرفه‌ها را ساماندهي کرد که مخاطب فرهنگي يک راست به قسمتي برود که علاقه دارد، خريدش را بکند و به راحتي از نمايشگاه بيرون برود. اما به نظر مي‌رسد عدم تمايل مسئولان براي دسته‌بندي بهتر غرفه‌ها تنها به دليل نمايش رسانه‌اي باشد، تا نشان دهند جمعيت فرهنگ دوست زيادي به نمايشگاه آمده و نمايشگاه هميشه شلوغ و متراکم از جمعيت است.»

يساولي که تجربه بازديد از نمايشگاه‌هاي بين‌المللي مطرح دنيا را هم دارد، مي‌گويد: «نمايشگاه فرانکفورت را از نزديک ديده‌ام، فضاي فوق‌العاده وسيعي دارد که ناشر در آن فرصت هر نوع خلاقيت در ارائه آثارش را دارد. اين نمايشگاه از تمامي ناشران دعوت مي‌کند و آنقدر وسيع است که من در دو سه روزي که به نمايشگاه سر زدم، تنها توانستم بخش کوچکي از آن را ببينم. امکانات نمايشگاه هم واقعاً درخور يک نمايشگاه بين‌المللي بود و ناشران امکان مشاهده آثار همديگر و گفت‌وگو و مراودات کاري را داشتند.»

کتاب قديمي ممنوع!

اگر نمايشگاه کتاب تهران را با نمايشگاه‌هاي بين‌المللي کتاب در شهرهاي ديگر دنيا مقايسه کنيد خلأ‌هاي بيشتري را در شکل اجرايي نمايشگاه مي‌بينيد که اعتبار آن را خدشه‌دار مي‌کنند.

فريده خلعتبري، مدير انتشارات شباويز در اين باره مي‌گويد: «نمايشگاه‌هاي بين‌المللي در دنيا دو نوع است. برخي از آنها مثل نمايشگاه‌هاي فرانکفورت، بولونيا و لندن به فروش و مبادله حق نشر مي‌پردازند و فرصتي فراهم مي‌کنند تا افراد حرفه‌اي در زمينه‌هاي مختلف با هم ديدار داشته باشند. اما در برخي ديگر ضمن فعال نگه داشتن اين بخش، جايگاهي هم براي علاقه‌مندان به کتاب در نظر گرفته شده است و بخش فروشگاهي هم در نمايشگاه وجود دارد، مثل نمايشگاه توکيو، تايپه و سوئد.

در ايران متأسفانه به دليل نپذيرفتن پيمان بين‌المللي کپي‌رايت و عضو نشدن در اين جامعه جهاني، مسأله خريد و فروش حق نشر به معني واقعي وجود ندارد و به همين دليل اعتبار لازم را از اين نظر در دنيا نداريم. ناشران خارجي که به ايران مي‌آيند، در حقيقت ناشر نيستند و حضور هدفمندي در نمايشگاه ندارند. بيشتر يک عده مشتري هستند که فعاليت‌هاي ضعيفي در عرصه نشر دارند. آن چه هم که ما در بخش بين‌المللي نمايشگاه کتاب مي‌بينيم، فروشندگاني هستند که از سوي ناشران عرب غرفه‌اي در اختيار دارند، يا ايرانياني که از ناشران خارجي نمايندگي فروش گرفته‌اند. تا زماني که ما قانون جهاني کپي‌رايت را نپذيريم و زمينه‌اي براي حضور مسئولان رده بالاي چاپ و نشر در دنيا فراهم نکنيم، شرايط نمايشگاه در همين حد خواهد بود. بنابراين مي‌توان گفت اولويت اول نمايشگاه‌هاي جهان که همان تبادل فرهنگي است، در کشور ما جدي گرفته نشده است.»

اين در حالي است که محدوديت‌هاي جديد در عرضه کتاب‌هاي چاپ شده نه تنها فروش ناشران را با مشکل مواجه کرده، بلکه باعث ريزش تعدادي از ناشران کشور از ليست حاضران در نمايشگاه شده است.

براساس مقررات جديد، ناشراني مجاز به شرکت در نمايشگاه بين‌المللي کتاب هستند که لااقل 35 عنوان کتاب طي سه سال اخير منتشر کرده باشند. اين شرط شايد حضور تعداد کمي از ناشران را در نمايشگاه محدود کند، اما محدوديت بزرگتر وقتي ايجاد مي‌شود که حتي ناشران پرکار و پرسابقه کشور مجبور باشند تنها با کتاب‌هاي منتشر شده در سه سال اخير خود، در نمايشگاه حاضر شوند.

فريده خلعتبري در اين باره مي‌گويد: «فروش کتاب در سال‌هاي اخير به کتاب‌هاي منتشر شده در سه سال اخير محدود شده که عامل بازدارنده‌اي براي ناشران است. گاهي ناشران به دليل هزينه‌هاي چاپ ترجيح مي‌دهند کتابي را با تيراژ بالا منتشر کنند و در سال‌هاي بعد بفروشند، اما با محدوديتي که مسئولان در نمايشگاه ايجاد کرده‌اند، عملاً چنين امکاني وجود ندارد.»

او ادامه مي‌دهد: «با اين شرط ناشر حق ندارد کتاب‌هايي را به نمايشگاه بياورد که تاريخ مصرف ندارند. مثلاً يک فرهنگ ارزشمند و پرمايه که مورد استقبال مردم قرار گرفته است، نمي‌تواند در نمايشگاه عرضه شود، چون زمان چاپ آن مربوط به سال‌هاي قبل است. در صورتي که ناشري که در نمايشگاه غرفه دارد، بايد حق انتخاب داشته باشد و کتابي را در غرفه‌اش عرضه کند که مي‌داند مخاطب آن را مي‌پسندد و به دنبال آن است. وگرنه کتاب‌هاي تازه منتشر شده که در فروشگاه‌هاي سطح شهر فراوان است.»

حاشيه‌هاي نمايشگاه بيست و چهارم

* امسال اگر سري به نمايشگاه کتاب بزنيد، سالن ويژه‌اي را خواهيد ديد که براي ارائه کتاب‌هاي چاپ شده در سال 1389 که بيش از دو بار تجديد چاپ شده‌اند، در نظر گرفته شده است. در اين سال همچنين آمار و نموداري از وضعيت چاپ در سال گذشته ارائه مي‌شود و اطلاعاتي را درباره فعاليت‌هايي که در حوزه‌هاي قرآن، نماز و حجاب و عفاف در نمايشگاه‌هاي کتاب استان‌ها انجام شده است، به دست خواهيد آورد.

علاوه بر اين، 30 ايستگاه اطلاع‌رساني هم در محوطه و سالن‌هاي نمايشگاه مستقر شده است که 10 ايستگاه در محوطه باز نمايشگاه و 20 ايستگاه در داخل سالن‌هاي نمايشگاه کتاب قرار دارد و اطلاعات مورد نيازتان را درباره جايگاه غرفه‌ها و کتاب‌هاي موجود در نمايشگاه، به شما ارائه مي‌دهند.

* اگر اهل خريد کتاب‌هاي خارجي هم باشيد، در بخش بين‌الملل نمايشگاه امسال مي‌توانيد 196هزار عنوان کتاب را ببينيد که به وسيله 1614 ناشر خارجي ارائه مي‌شوند. اين ناشران در 37 غرفه مستقل حضور دارند و تعدادي از غرفه‌ها که نمايندگي آن‌ها را به عهده دارند، کتاب‌هايشان را به شما عرضه مي‌كنند.‏

‏* شعار نمايشگاه کتاب امسال «ارتقاي معرفت ديني، بصيرت فرهنگي در سال جهاد اقتصادي» است و با توجه به در پيش بودن ايام فاطميه، برنامه‌هاي مناسبي هم در نمايشگاه تدارک ديده شده است. ‏

‏* به گفته معاون امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي امسال مسأله حجاب از اولويت‌هاي نمايشگاه است و در آيين‌نامه انضباطي ناشران هم به عنوان يک شاخص مطرح شده است و نظارت و برنامه‌هاي حمايتي معاونت از ناشران نيز بر اين مبنا خواهد بود. تهيه كننده : آرزو رستم زاد

Bookmark and Share
نظرات بینندگان:
نام:
ایمیل:
* نظر: