کد خبر:۳۴۵۰
تاریخ انتشار: ۱۰ دی ۱۳۸۸ - ۱۰:۱۷
تعداد بازدید: 2838
print نسخه چاپی
send ارسال به دوستان
saveذخیره
رهيافتي جامعه شناختي از موضوع حوادث پس از انتخابات
تحليل هاي موجود از حوادث پس از انتخابات رياست جمهوري 22 خردادماه 1388 در تهران و برخي ديگر از شهرهاي بزرگ ايران، بيشتر موضوع را در سطح عرصه سياسي و منازعات نخبگان سياسي تحليل ميکنند. اما به نظر ميرسد،...
موضوع حوادث پس از انتخابات رياست جمهوري 22 خردادماه 1388 در تهران و برخي ديگر از شهرهاي بزرگ ايران، پس از حدود شش ماه از گذشت آن، هنوز تاثيرات خود را باقي گذاشته است.
 
تحليل هاي موجود از اين حادثه، بيشتر موضوع را در سطح عرصه سياسي و منازعات نخبگان سياسي تحليل ميکنند. اما به نظر ميرسد، اعتراض به نتيجه انتخابات که حتي در شکل شورشهاي خياباني نيز خود را نشان داده است، شکل آشکار و روبنايي مساله را نشان ميدهد و چالش موجود، بيش از آن که سياسي باشد و مبارزه اي براي کسب قدرت، وضعيت خاص اجتماعي را به تصوير ميکشد که تحليل و موشکافي آن، ميتواند کمک بهتري به حل مساله نمايد. به عبارت ديگر به نظر ميرسد اگر نخبگان سياسي درگير در اين منازعه، به آشتي و مصالحه رضايت دهند و به هر شکل، اين دعواي سياسي را خاتمه بخشند، باز هم چالش موجود ادامه خواهد داشت و به بهانه هاي مختلف، ادامه حضور راديکال برخي نيروهاي اجتماعي را شاهد خواهيم بود.

درست است که جرقه شروع جنگ جهاني دوم، با ترور وليعهد يکي از کشورهاي اروپايي اتفاق ميافتد، اما اين بشکه باروت، پيش از اين مهيا شده بود و براي اثبات اين تحليل همين بس که عظمت و عمق جنگي در مقياس جهاني و با آن همه کشتار و تخريب، قابل مقايسه با آن حادثه کوچک نيست. در انتخابات ايران هم دقيقا وضع همين گونه است.

درست است که اعتراضات با دستاويز تقلب در آراي انتخاباتي آغاز شد، اما شدت اعتراضات و شکل مبارزات و شورشها و عمق مخالفتها، با آن شروع، اصلا قابل مقايسه نيست. چنان که مبارزات اخير، ديگر در قالب اعتراض به نتيجه انتخابات نيست، بلکه به صورت نفي اصل نظام درآمده است. براي همين هم هست که تحليل جامعه شناختي اين وقايع، تصوير بهتري از واقعيت را نشان خواهد داد. نيروهاي دروني زمين با استفاده از شکاف هايي که در لايه هاي زميني به وجود ميآيد، خود را به شکل زلزله و يا رانش زمين نشان مي‌دهند.

در جامعه شناسي سياسي با استفاده از اين تمثيل، شکاف هاي اجتماعي را زمينه خروج نيروهاي اجتماعي از سطح جامعه و پيدايش درگيريها، منازعات و کشمکش هاي اجتماعي-سياسي تحليل ميکنند. در عرصه امروز حيات جامعه ايراني، مهمترين شکاف هايي که منجر به شکل گيري مبارزات پس از انتخابات شدند را ميتوان به صورت زير نشان داد:شکاف طبقه متوسط: مطالبات طبقه متوسط تفاوت زيادي با مطالبات طبقه پايين جامعه دارد. با اين که در سطح طبقه پايين، مطالباتي چون رفع فقر و بيکاري بيش از همه به چشم ميخورد، طبقه متوسط خود را از سطح اين مطالبات فراتر آورده و حضور و مشارکت در عرصه هاي مختلف اجتماعي سياسي و فعاليتهاي فرهنگي و هنري را دنبال ميکند.

انتخابات اخير به وضوح فاصله مطالبات اين دو قشر از جامعه را به نمايش گذاشت و دو نامزد اصلي رقيب، هر کدام بيانگر مطالبات طبقه اي از جامعه بودند. اين سخن بدان معنا نيست که هيچ کدام از طرفين، در شعارها و مواضع خود به مطالبات آن طبقه مقابل توجهي نداشتند، بلکه نوع تيپبندي هواداران اين نتيجه را به دنبال خود داشت.

البته اين هواداري و حمايت و انتخاب نامزد، صرفا بر اساس محاسبات و بررسيهاي دقيق کارشناسي نيست، که اصلا امکان تخصص افراد جامعه در همه زمينه ها وجود ندارد (براي همين هم هست که در دموکراسيهاي پيشرفته، احزاب را جايگزيني براي اين کارشناسي ها قرار داده اند) بلکه بيشتر نوع تصوري که افراد از يک نامزد پيدا ميکنند، آنها را به حمايت از يکي و مخالفت با ديگري سوق ميدهد.

اگر چه در انتخابات دوم خرداد هم به نوعي مطالبات طبقه متوسط در صدر انتخابات قرار گرفت، ولي چون طبقه پايين، در ميان نامزدهاي انتخاباتي، مطالبات خود را به وضوح نيافته بود و يا حداقل اين احساس را داشت، خود را در قالب مطالبات طبقه متوسط تعريف کرد و براي تغيير وضع موجود و رهايي از مشکلات خود، به جامعه مدني و توسعه سياسي چشم دوخت. شروع درگيريها و مبارزات انتخاباتي و وقايع اوليه پس از آن، بيشتر از اين شکاف اجتماعي تغذيه ميشد و جمعيت حداقل چند ده هزار نفري 25 تيرماه را به خيابانها کشاند.

اما ادامه اين اعتراضات و تشديد مبارزات را در قالب شورشهاي خياباني بايد در شکاف ديگري جستجو کرد که شکاف اعتقادي است.شکاف اعتقادي: زمان طولاني اصلاح فرهنگي و عقيدتي، نظام تربيتي ناکارآمد، و ضعف دستگاههاي فکري و فرهنگي در کنار تهاجم فرهنگ مسلط غرب که همه ابزارهاي لازم را نيز در اختيار داشته است، شکاف جديتري را در جامعه ايجاد نموده است. شکافي که نه نسل گذشته که بيش از همه، نسل جوان جامعه که در دوره سي ساله نظام جمهوري اسلامي رشد و تربيت يافته اند را هدف گرفته است. البته فاصله اين شکاف با شورش و درگيري و حتي کمتر از اين، مبارزات سياسي، مسافت زيادي است، اما نوع جهت گيريها به گونه اي بوده است که تا جايي که قدرت و نفوذ، اجازه مي داده است، کمترين آزادي فکري را نيز از شهروندان سلب مي نموده است. برخوردهاي شديد نيروي انتظامي که با عنوان «طرح امنيت اجتماعي» انجام مي شد، نمونه اي است که اثرات عميق خود را بر ذهنيت و در جايي که زمينه بروز پيدا کند، در رفتار عده اي که آزادي هايي را در اين عرصه دنبال ميکنند، نشان مي‌دهد.

سخن پاياني

همواره مخالفان و دشمنان، براي دستيابي به منافع و اهداف خود، از زمينه ها و عواملي که در سطح جامعه وجود دارد، بهره ميگيرند و مهمترين هدفي که دنبال ميکنند، فعالسازي شکاف هاي اجتماعي است. اگر نظام سياسي با تحليل دقيق شکافهاي اجتماعي، طرح و نقشه کاملي داشته باشد، کمترين فرصت براي دشمنان باقي ميماند.

چنان که علي رغم تلاشهاي مختلفي که از سوي دشمنان براي ايجاد رخنه در ميان قوميت هاي مختلف صورت گرفته است، تاثير قابل ملاحظه اي بر جاي نگذاشته است.به نظر ميرسد نظام سياسي با درک اين فضاي اجتماعي سياسي، ميتواند رويکردهاي خود را به صورتي تنظيم نمايد که شمول بيشتري از سلايق و افکار را داشته باشد و نمايندگان قشرهاي مختلف، خصوصا در عرصه هاي فرهنگي و اجتماعي مانند هنر، رسانه و... که براي طبقه متوسط اهميت بيشتري دارند را در درون خود داشته باشد.و از طرف ديگر انديشمندان و نخبگان فکري و فرهنگي خصوصا حوزوي، بايد چاره اي براي شکافي که در سطح عقايد جامعه خصوصا در ميان جوانان بروز کرده است، بيانديشند.

بازيگر جواني که براي آزادي خود از يک روسري حاضر است به خارج از کشور رفته و حتي در مصاحبه با شبکه هايي مانند بي بي سي، آرزوي خود را حضور آزادانه در ايران بداند، نمونه اي از جوانان زيادي است که در عين اعتقاد به باورهاي مذهبي، رفتارهاي مذهبي در آنها دروني نشده و از اين اجبار گريزانند.روزنامه ابتكار-نويسنده:روح الله دهقاني
Bookmark and Share
نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۰
انتشار یافته: ۱
ناشناس
|
IRAN, ISLAMIC REPUBLIC OF
|
۱۲:۲۲ - ۱۳۸۸/۱۰/۱۲
0
0
تحليل بسيار جالب و منطبق بر واقعيت هاي روز جامعه بود.
چشم ها را بايد شست
جور ديگر يايد ديد.
نظرات بینندگان:
نام:
ایمیل:
* نظر: